Της Ηλιάνας Ατσαλάκη, σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Οι Απόκριες ή το Τριώδιο είναι μία περίοδος η οποία έχει άμεση σχέση με την λατρεία του θεού Διονύσου. Αρχικά, η λέξη carnival (καρναβάλι) προέρχεται από τις λατινικές carnen levare ή carnis levamen που είναι η αποχή από την κατανάλωση κρέατος και στα ελληνικά ταυτίζεται με την έννοια της Αποκριάς.
Επειδή ακριβώς η γιορτή αυτή έχει τις ρίζες της στην λατρεία του θεού Διόνυσου, γι αυτό και οι άνθρωποι έχουν το στοιχείο της υπερβολής πάνω τους αυτή τη περίοδο.
Τις Απόκριες δηλαδή κυρίως στα παλιότερα χρόνια αλλά και σήμερα οι άνθρωποι ντύνονταν ως σάτυροι ή φορούσαν μάσκες και ξεγελούσαν τον κόσμο όπως επίσης ακριβώς λόγω της μεταμφίεσης αυτής γινόντουσαν και τολμηρές πράξεις.
Αν αναλογιστούμε τώρα πως τα σύμβολα του θεού Διονύσου είναι το σταφύλι και συνεπώς το κρασί τότε η λογική που θέλει την κατανάλωση αλκοόλ σε συνδυασμό με τη σάτιρα είναι ορθή. Στην Κρήτη τώρα, όπου είναι μία κατ’ εξοχήν αγροτική κοινωνία υπήρχε μία ολόκληρη κουλτούρα όσον αφορά την περίοδο των Αποκριών και της Καθαρής Δευτέρας.
Ειδικότερα, στον Κρούστα Μεραμβέλλου, ένα ορεινό χωριό του Λασιθίου στην Κρήτη, οι άνθρωποι μεταμφιέζονταν με ό,τι είχαν με κυρίαρχο το ρασίδι, η κάπα του βοσκού δηλαδή, μουζώνονταν, δηλαδή αποκτούσαν ένα σκούρο χρώμα σα μουτζούρα σε διάφορες περιοχές του σώματος και του προσώπου τους με τη βοήθεια ενός σιδεροτσίκαλου και έβγαιναν στους δρόμους για να πειράξουν τον κόσμο που υπήρχε στο χωριό και στα καφενεία του.
Φυσικά, οι νεράτες μυζηθρόπιτες και γενικότερα τα τυροκομικά ήταν άφθονα εκείνη την περίοδο ενώ ιδιαίτεροι ήταν και οι χοροί της περιοχής για τις Απόκριες. Χορευόταν ο ζερβόδεξος χορός, ένας χορός που δεν έχει βήματα αλλά μόνο περπάτημα και που ανάλογα με την ψιλή νότα του βιολιού ή της λύρας, ο χορευτής πήγαινε ή αριστερά ή δεξιά. Επίσης, σύμφωνα με τον βοσκό – ποιητή Γιάννη Βάρδα υπήρχαν και άλλοι μιμητικοί χοροί όπως το πιπέρι ποταμός και τα κρεμμύδια για τους οποίους δεν γνωρίζουμε περαιτέρω πληροφορίες.
Χαρακτηριστικά, ο κ. Βάρδας θυμάται ότι την Καθαρά Δευτέρα οι γυναίκες έβγαζαν έξω από το σπίτι τα κουζινικά τους για να τα απολυμάνουν από το κρέας και οτιδήποτε ζωικό για να ξεκινήσει την επόμενη μέρα η νηστεία της Σαρακοστής.
Στην Γέργερη τώρα, στο κεντρικό κομμάτι του Ηρακλείου Κρήτης, ένα χωριό κι αυτό κατά βάση κτηνοτροφικό και αγροτικό, οι κάτοικοι ντυμένοι με δέρματα ζώων, χορεύοντας ρυθμικά με την συνοδεία μουσικών οργάνων κυρίως ασκομαντούρας, έκαναν τον αρκουδίστικο χορό ενώ χόρευαν και τον Γεργιανό πηδηχτό χορό ή αλλιώς «Στου Παπα – Χατζή τον μύλο».
Όλοι βέβαια οι κάτοικοι αλλά και οι επισκέπτες που ήταν στο χωριό εκείνες τις μέρες την Κυριακή της Αποκριάς και την Καθαρά Δευτέρα κυκλοφορούσαν μουζωμένοι. Την Καθαρά Δευτέρα τώρα, στη Γέργερη γινόντουσαν και αναπαραστάσεις αγροτικών τελετουργιών όπως το όργωμα ή σπορά αλλά και η αναπαράσταση της νύφης, του γάμου αλλά και του θανάτου κι αυτό γιατί η χαρά με τη λύπη υπάρχουν την περίοδο αυτήν καθώς το Ψυχοσάββατο που τιμούμε τους νεκρούς αλλά και η χαρά της Αποκριάς και της μεταμφίεσης διαμορφώνουν τη γιορτή αυτή.
Τέλος, υπάρχουν και άλλα έθιμα που αναβιώνουν στην Κρήτη όπως το κλέψιμο της καμήλας που κι αυτό συμβολίζει τον αέναο κύκλο της ζωής και στις μέρες μας οι πολιτιστικοί σύλλογοι έχοντας στα χέρια τους τις προφορικές παραδόσεις των παλιών προσπαθούν ν΄ αναβιώσουν αυτά τα έθιμα και να φροντίσουν να μην ξεχαστούν οι παραδόσεις μας.
Και του χρόνου!