Του Γιώργου Αποστολογιωργάκη, σπουδαστής Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Έχει επικρατήσει στην κοινή γνώμη ότι το θέμα της παχυσαρκίας είναι η κακή διαχείριση της διατροφής ,οπότε σε κάποιον βαθμό αποτελεί και επιλογή του ατόμου να είναι παχύσαρκο .Ισχύει όμως πράγματι αυτό;
Άς ξεκινήσουμε με το τι ονομάζουμε παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι μία πάθηση που περιγράφει ένα άτομο υπέρβαρο. Είναι μία διαταραχή υπερβολικής ποσότητας σωματικού λίπους. Είναι επικίνδυνη καθώς αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης άλλων προβλημάτων υγείας και ασθενειών, όπως για παράδειγμα οι καρδιακές παθήσεις και η αρτηριακή πίεση. Οι άνθρωποι με εξαιρετικά υψηλό δείκτη λίπους είναι πολύ πιθανό να αναπτύξουν ιατρικές ασθένειες και παθήσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία.
Πως όμως ορίζουμε σε ποια κατηγορία ανήκει κάποιος;
Σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) είναι γενικά ένας αξιόπιστος και απλός τρόπος διάκρισης των κατηγοριών. Ένα άτομο με ΔΜΣ που κυμαίνεται από 18,5 έως 24,9 θεωρείται ότι κατέχει μια φυσιολογική αναλογία ύψους και βάρους σε συνάρτηση με την ηλικία του. Στην περίπτωση όπου ο ΔΜΣ του ατόμου είναι κάτω από 18,5 θεωρείται λιποβαρής ενώ εάν βρίσκεται ανάμεσα στο 25 και το 29,9 τότε το άτομο θεωρείται υπέρβαρο. Αν ξεπερνάει και το 29,9 τότε χαρακτηρίζεται ως παχύσαρκο.
Αιτίες παχυσαρκίας
Τελικά ισχύει η φράση «απλά πρέπει να τρως λιγότερο και να γυμνάζεσαι ;» ή είναι κάτι πιο περίπλοκο; Η παραπάνω φράση εμπεριέχει μια δόση αλήθειας, χωρίς αυτό να καθιστά το πρόβλημα τόσο εύκολα επιλύσιμο .Η πρόσληψη βάρους ευθύνεται στην κατανάλωση παραπάνω θερμίδων από αυτές που καίμε μέσα στην ημέρα μας .Το σώμα αποθηκεύει την παραπάνω ενέργεια μετατρέποντας την σε λίπος.
Παρ΄ όλα αυτά η ψυχολογική κατάσταση του ατόμου, τα γονίδια και σε σπανιότερες περιπτώσεις ιατρικά σύνδρομα όπως το σύνδρομο prader-willi, θα δούμε και παρακάτω πως επηρεάζουν έντονα το σωματικό βάρος .Τα γονίδια είναι σημαντικός παράγοντας στην προδιάθεση του ατόμου να αποθηκεύει παραπάνω λίπος στα κύτταρα του .Το πεπτικό σύστημα φιλοξενεί έναν τεράστιο αριθμό βακτηριών. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι αυτά τα βακτήρια παίζουν καθοριστικό ρόλο για την γενική υγεία του ατόμου.
Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι συνήθως τα παχύσαρκα άτομα τείνουν να έχουν διαφορετικά βακτήρια εντέρου από αυτά με φυσιολογικό βάρος. Τα βακτήρια του εντέρου σε άτομα με παχυσαρκία μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικά στην στη συλλογή ενέργειας από τα τρόφιμα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η θερμιδική αξία της τροφής .Η αντοχή στην ορμόνη που ονομάζεται λεπτίνη μπορεί να αποτελέσει εξίσου σημαντικό παράγοντα. Καθώς η λεπτίνη είναι μια σημαντική ορμόνη που βοηθά στην ρύθμιση της όρεξης και του μεταβολισμού. Παράγεται από τα κύτταρα λίπους και είναι υπεύθυνη στο να σταλεί το μήνυμα του κορεσμού στον εγκέφαλο.
Τα άτομα με παχυσαρκία παράγουν αυξημένο αριθμό αυτής της ορμόνης λόγο αυξημένων κυττάρων λίπους. Επιπροσθέτως τείνουν να υποκύπτουν σε μια κατάσταση που ονομάζεται αντίσταση στην λεπτίνη. Εάν λοιπόν το σώμα παράγει μεγάλη ποσότητα αυτής της ορμόνης ο εγκέφαλος δεν την αναγνωρίζει. Άρα δεν λαμβάνει και το συναίσθημα του κορεσμού. Οπότε το άτομο έχει πιο συχνά το αίσθημα της πείνας παρόλο που μπορεί να έχει αποθηκεύσει παραπάνω λίπος από το κανονικό.
Οι διατροφικές συνήθειες που αποκτά κάποιος στην παιδική ηλικία παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην μετέπειτα διατροφή του. Εάν ένα παιδί συνηθίσει την γεύση των επεξεργασμένων φαγητών αντί τον φυσικών γεύσεων είναι πολύ πιθανών να κουβαλήσει αυτήν την διατροφική συνήθεια και στην ενήλικη ζωή του. Έπειτα η ανάπτυξη ευεργετικών συνηθειών όπως η άσκηση είναι πολύ σημαντική.
Τέλος η ψυχολογική κατάσταση όπου βρισκόμαστε μπορεί να επηρεάσει άμεσα την διατροφή μας. Καθώς σε περιόδους άγχους και συναισθηματικής φόρτισης το φαγητό μπορεί να λειτουργήσει καταπραϋντικά. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί το φαγητό να χρησιμοποιηθεί σαν δίοδος ανακούφισης των αρνητικών συναισθημάτων (comfort eating).
Η παχυσαρκία ως νόσος
Η παχυσαρκία θα πρέπει να αντιμετωπίζετε ως νόσο και όχι ως επιλογή. Εφόσον λοιπόν πρόκειται για πάθηση, θα πρέπει να συμβουλευτούμε κάποιον ειδικό για να δώσουμε ένα τέλος σε αυτήν. Πέρα από τους ειδικούς διατροφολόγους θα πρέπει να συμβουλευτούμε και έναν παθολόγο ο οποίος θα χρειαστεί ένα αναλυτικό και πλήρες ιστορικό του ασθενή.
Έτσι θα δημιουργηθεί ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα βασισμένο στις ανάγκες του ατόμου. Η διαδικασία απώλειας βάρους είναι χρονοβόρα, καθώς το βάρος θα πρέπει να μειωθεί ομαλά, έτσι ώστε να μπορεί και να διατηρηθεί έπειτα. Είναι πολύ σύνηθες τα άτομα που χάνουν μεγάλη ποσότητα σωματικού βάρους να τα ανακτούν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτό συμβαίνει συνήθως γιατί η διατροφή που ακολουθήθηκε δεν έγινε βίωμα στον άνθρωπο αλλά αντιμετωπίστηκε ως μια προσωρινή κατάσταση. Με αποτέλεσμα όταν διακοπεί η διατροφή το άτομο να γυρίσει στις παλιές διατροφικές του συνήθειες.
Μύθοι γύρω από την παχυσαρκία.
- Είσαι παχύσαρκος επειδή είσαι τεμπέλης…
Ο ανενεργός τρόπος ζωής μπορεί να είναι ένας παράγοντας παχυσαρκίας, αυτό όμως δεν σημαίνει αυτόματα ότι όσοι είναι παχύσαρκη είναι και λιγότερο ενεργοί. Μια έρευνα το 2011 κατέγραψε τα επίπεδα δραστηριότητας 2832 ενηλίκων ηλικίας 20-79 για 4 ημέρες και παρατήρησε τα εξής:
Άτομα με φυσιολογικό βάρος:8.819 βήματα ημερήσιος
Άτομα που είχαν υπάρξει υπέρβαροι στο παρελθόν : 8.506 βήματα ημερήσιος
Άτομα υπέρβαρα : 7.546 βήματα ημερήσιος
Αν λάβουμε υπόψη ότι τα άτομα με παραπάνω βάρος με κάθε βήμα δαπανούν παραπάνω ενέργεια ανά βήμα, αυτή η διαφορά δεν είναι αρκετή για να δικαιολογήσει την διαφορά στο βάρος.
- Αν κάνω μια δίαιτα και χάσω γρήγορα το περιττό βάρος θα μπορέσω να το διατηρήσω έπειτα…
Μέσο αυτών των πρακτικών χάνεις κυρίως νερό και όχι λίπος. Επίσης η μεγάλη στέρηση οδηγεί σε ακραία ξεσπάσματα μετά από την πάροδο της διατροφής. Για αυτό τον λόγο πρέπει να ακολουθούμε ισορροπημένες διατροφές σε συνδυασμό με γυμναστική.
- Έφαγα πολύ και πήρα ένα κιλό…
Ένα κιλό σε σωματικό βάρος είναι περίπου 9000 θερμίδες .Αποκλείεται σε ένα γεύμα να καταναλωθούν όλες αυτές οι θερμίδες. Μπορεί η ζυγαριά να γράψει 1 η ακόμα και 2 κιλά πάνω αλλά αυτή μέτρηση δεν είναι ακριβής καθώς εκείνη την στιγμή ο οργανισμός δεν έχει επεξεργαστεί την ποσότητα της τροφής.
- Είναι σημαντικό να θέτουμε ρεαλιστικούς στόχους κατά την διάρκεια μιας δίαιτας.
Αντιθέτως έρευνες έχουν δείξει ότι δεν υπάρχει αρνητική συσχέτιση μεταξύ των φιλόδοξων στόχων και τις απώλειας βάρους. Μάλιστα υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι όσο πιο φιλόδοξους στόχους θέτουμε τόσο πιο αποτελεσματική είναι η δίαιτα.
Αφού είπαμε όλα αυτά καταλήγουμε με ασφάλεια στο συμπέρασμα ότι η παχυσαρκία δεν είναι επιλογή. Όμως η αποδοχή αυτού του γεγονότος και η άρνηση προσπάθειας αλλαγής είναι επιλογή του ατόμου και ο μόνος υπεύθυνος είναι το ίδιο το άτομο.
Πηγές:
psychology.gr
apostoloschronopoulos.gr
humanitas.net