Του Βαγγέλη Τσαγκαράκη, σπουδαστής Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Ας ελπίσω να καταλάβατε ότι το θέμα μας σήμερα δεν έχει να κάνει με τις πυραμίδες, τουλάχιστον όχι αυτές τις Γκίζας. 2023 και ο κόσμος χτυπάει το κεφάλι του στην προσπάθεια να βρει την μετοχή που θα του εξασφαλίσει μια πρόωρη σύνταξη. Όσοι ασχολούνται με το χρηματιστήριο και γενικά τις επενδύσεις, έχουν σίγουρα σκεφτεί να επενδύσουν σε κάτι, έστω και μικρό, όπως για παράδειγμα μια μετοχή εταιρίας ή ένα κρυπτονόμισμα (μια ανερχόμενη και καινοτόμα τεχνολογία πληρωμής).
Δυστυχώς όμως για πολλούς και ευτυχώς για κάποιους άλλους, τέτοιου είδους επενδύσεις έρχονται με μεγάλο ρίσκο, χωρίς να διευκρινίζεται το πόσο μεγάλο είναι. Οι εταιρίες «πυραμίδα» ή αλλιώς «Ponzi» έχουν κατακλύσει ολόκληρη την αγορά, σκορπώντας τρόμο και οργή σε επενδυτές από κάθε άκρη του πλανήτη. Οι απάτες στο επιχειρηματικό κόσμο είναι πολλές αλλά οι πυραμίδες είναι αυτές που έχουν κλέψει το ενδιαφέρον, σίγουρα το δικό μου τουλάχιστον. Αφήστε με να σας εξηγήσω πάνω-κάτω για το τι χαρακτηρίζει μια εταιρία πυραμίδα…
Μια εταιρία πυραμίδα η Ponzi, είναι μια μορφή απάτης η οποία χρησιμοποιεί ένα συγκεκριμένο δόλιο επενδυτικό πλάνο-σχήμα το οποίο υπόσχεται πολλαπλά κέρδη σε σύντομο χρονικό διάστημα. Για να γίνω πιο σαφής, οι εταιρίες πυραμίδα υπόσχονται στον επενδύτη ένα μερίδιο κερδών (παθητικό εισόδημα) από τις επενδύσεις που πραγματοποιούν τα νέα μέλη που εισάγονται στο πλάνο, δηλαδή τα χρήματα νέων επενδυτών (θυμάτων) και όχι από χρήματα που αποκτήθηκαν μέσω νόμιμων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.
Π.χ. Έχω επενδύσει 1,000€ σε μια εταιρία που μου υπόσχεται ένα ποσοστό από τις μηνιαίες πωλήσεις της. Αυτό το ποσοστό που λαμβάνω κάθε μήνα δεν προέρχεται από νόμιμες κερδοφόρες δραστηριότητες, αλλά από λεφτά άλλων επενδυτών. Δηλαδή ένα επενδυτικό σχήμα, που περιλαμβάνει την πληρωμή επενδυτών από τα χρήματα μεταγενέστερων επενδυτών. Όσο αυξάνονται τα μέλη των επενδυτών, τόσο πιο δύσκολη θα γίνεται η πληρωμή τους.
Wind Media – Η Πιο Διάσημη Απάτη Πυραμίδας στην Ελλάδα
Wind Media. Μπορεί να την θυμόσαστε μιας και πρόσφατα εμφανίστηκε σε πολλαπλά πρωτοσέλιδη μέσων ενημέρωσης ως «Η απάτη της Wind Media». Σύμφωνα με την Καθημερινή, η Wind Media ξεγέλασε πάνω από 10,000 Έλληνες, δελεάζοντας τους με τα τεράστια ποσοστά κερδών που υποσχόταν.
Με έδρα την Σιγκαπούρη, ήταν μια μια εταιρία/πλατφόρμα που προσέφερε λεφτά με αντάλλαγμα μερικά «like» σε ιστοσελίδες και βίντεο στο YouTube. Γιατί όμως τόση φασαρία για μια τέτοια πλατφόρμα; Τι το σπουδαίο είχε; Πέρα από τα μεγάλα ποσοστά παθητικού εισοδήματος που υποσχόταν στους επενδυτές της, η Wind Media επίσης υποσχόταν εύκολο και γρήγορο κέρδος μέσω μίας απλής δραστηριότητας που αναφέραμε πριν, το «like»!
Αναπόφευκτα, αυτό δελέασε πολλούς να μπουν και να επενδύσουν στην εταιρία που επίσης προσέφερε EXTRA χρήματα σε όποιον έβαζε έναν φίλο του η γνωστό του στην πλατφόρμα. Πουλούσε πακέτα τα οποία είχαν αξία 600 έως και 3,000 ευρώ. Για παράδειγμα, όταν κάποιος έπαιρνε ένα πακέτο με 600 ευρώ η Wind Media του υποσχόταν σταθερό ετήσιο εισόδημα 16 χιλ. ευρώ. Ναι καλά ακούσατε… 16 χιλιάδες ευρώ τον χρόνο!
Δεν άργησε να έρθει η στιγμή που η Wind Media άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι ο κόσμος την είχε «ψυλλιαστεί». Κανείς πια δεν επένδυε και έτσι άρχισε η κατηφόρα. Για την ακρίβεια η διάλυση της. Τα τελικά κέρδη των απατεώνων ενδέχεται να έφτασαν τα 7 εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με διάφορες πηγές.
Πυραμίδες στην Αλβανία
Τι ενδιαφέρον λέτε να έχουν οι πυραμίδες στην Αλβανία; Και όμως! Κάνετε λίγο υπομονή και θα μάθετε. Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου και την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώς στην γειτονική χώρα, ο Σαλί Μπερίσα, πρώην καρδιολόγος του δικτάτορα Ένβερ Χότζα, αποτέλεσε πρόεδρος της χώρας έπειτα από τις κερδισμένες εκλογές του Δημοκρατικού του κόμματος το 1992.
Η Αλβανία είχε μόλις βγει από ένα καθεστώς με κυρίαρχο ηγέτη τον Ένβερ Χότζα. Εποχές εξορίας, πείνας, φυλακίσεων και εκτελέσεων πολιτικών αντιπάλων. Μια κυβέρνηση που δίχασε και κράτησε την Αλβανία πολλά χρόνια πίσω, με αντίκτυπο μέχρι και σήμερα, κατά την προσωπική μου άποψη. Δίχως να μπαίνουμε σε πολλές λεπτομέρειες, η χώρα είχε ανάγκη από μια προοδευτική κυβέρνηση που θα έβαζε τα πράγματα σε μια σειρά ώστε να ανέβει το βιοτικό επίπεδο. Έτσι, βγήκε στην προεδρία ο πρώην καρδιολόγος του δικτάτορα Χότζα, με το δημοκρατικό του κόμμα.
Λίγο μετά την εκλογή του το 1992, ο Σαλί Μπερίσα υιοθέτησε την ελεύθερη οικονομία της αγοράς, αντικαθιστώντας την πρώην σταλινικού τύπου οικονομία που είχε επιβάλει ο Χότζα. Αμέσως μετά, δεκάδες εταιρίες πυραμίδες εμφανίστηκαν διάσπαρτα στην χώρα, οι οποίες μάλιστα φέρανε να είχαν την υποστήριξη των τότε κυβερνητικών αξιωματούχων, σύμφωνα με τους ίδιους τους πολίτες.
Ο Σταύρος Τζίμας, δημοσιογράφος που βρισκόταν στην Αλβανία εκείνο τον καιρό, αναφέρει στο βιβλίο του «Στον αστερισμό του εθνικισμού», ότι πάνω από τα 2/3 του Αλβανικού πληθυσμού είχαν επενδύσει σε μια εταιρία πυραμίδα. Σχεδόν, $1.5 δισεκατομμύρια δολάρια είχαν επενδυθεί. Μέχρι το 1996, υπήρχαν πάνω από 25 εταιρίες τέτοιου είδους, που υπόσχονταν μηνιαία επιτόκια από 10% μέχρι 25%.
Fun Fact: Ο μηνιαίος μισθός στην Αλβανία εκείνη την εποχή δεν ξεπερνούσε τα $80.
Εξέγερση
Αρκετοί πίστεψαν τόσο πολύ στις εταιρίες αυτές, που έφτασαν στο σημείο να πουλήσουν ακόμα και τα σπίτια τους για να επενδύσουν. Ακόμα και Αλβανικής καταγωγής Έλληνες πέσανε σε αυτήν την παγίδα. Δυστυχώς για τους ίδιους οι απάτες αυτές δεν άργησαν να αποκαλυφθούν… Το 1997, η Αλβανία βρέθηκε ξανά σε μια κατάσταση διχασμού, όλος ο Αλβανικός λαός είχε χάσει τα λεφτά του! Αναρχία επικρατεί σε κάθε πόλη και χωριό της χώρας ανεξαρτήτως πληθυσμού. Έπειτα από αυτές τις ραγδαίες εξελίξεις, ο πρόεδρος Μπερίσα θεωρούταν πια συνυπεύθυνος για όλα τα κακά που συνέβησαν.
Η πρώτη διαμαρτυρία σημειώθηκε στον Νότο της Αλβανίας στις 16 Ιανουαρίου 1997. Χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν, στήνοντας οδοφράγματα και λεηλατώντας δημόσια κτήρια. Στρατιωτικές αποθήκες παραβιάστηκαν και πάνω από μισό εκατομμύριο όπλα και άφθονα πυρομαχικά βρέθηκαν στα χέρια κάθε πολίτη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να επικρατήσει η άποψη ότι ο πρόεδρος έπρεπε να απομακρυνθεί με την βία. Κάπως έτσι ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος στην Αλβανία… μεταξύ Νότου και Βορρά. Τα υπόλοιπα είναι περιττά να αναφερθούν. Ίσως σε ένα επόμενο θέμα.
Charles Ponzi και Επίλογος
Ο Τσαρλς Πόνζι ήταν ένας Ιταλικής καταγωγής Αμερικάνος απατεώνας, γνωστός στο ευρύ κοινό ως Τσαρλς Πόνζι. Για όσους δεν τον έχετε ακουστά, ο Πόνζι ήταν ένας επενδυτής που λέγεται ότι χρησιμοποίησε πρώτος το δόλιο σχήμα πυραμίδας για να αποκομίσει εκατομμύρια. Μέχρι και σήμερα το όνομα του χρησιμοποιείται για αναφορά σε εταιρίες τέτοιου είδους – «Ponzi Schemes».
Σύμφωνα με την Wikipedia ο Τσάρλς Πόνζι, έπαιρνε περίπου 200.000 δολάρια την ημέρα από επενδυτές που προσπαθούσαν να ανέβουν στο φανταστικό «τρένο» κερδών που τους είχε υποσχεθεί. Υποσχόταν στους πελάτες του ότι θα είχαν κέρδος 50% επί του ποσού που είχαν επενδύσει, κάθε 90 μέρες.
Φυσικά η εταιρία κατέρρευσε, όπως έκανε και η WindMedia και όπως θα κάνουν και άλλες εταιρίες στο σύντομο μέλλον. Το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας είναι να μην πιστεύετε σε υποσχέσεις που δεν είναι ρεαλιστικές και να κάνετε την προσωπική σας έρευνα πριν επενδύσετε ακόμα και 1 ευρώ.
Υ.Γ Σύμφωνα με την πλειοψηφία παρόμοιων εταιριών (όχι απάτες) μια σχετικά αξιόλογη υπόσχεση κερδών θα μπορούσε να φτάσει στην καλύτερη περίπτωση μέχρι 5%. Μία διαφορετική πρόταση με μεγαλύτερο ποσοστό κερδών θα έπρεπε να σας ανησυχήσει και ίσως να σας ταρακουνήσει για τυχόν απάτη… Για παράδειγμα η Wind Media υποσχόταν ένα ποσοστό που έφτανε το 25% κάθε μήνα.