Της Ηλιάνας Ατσαλάκη, σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Σήμερα αποφασίσαμε να σας κάνουμε ένα σεργιάνι στα πανηγύρια είτε τα θρησκευτικά είτε των τοπικών προϊόντων στον νομό Λασιθίου στην Κρήτη, αφού σ’ αυτόν έχω ζήσει τα περισσότερα και μπορώ να εκφράσω άποψη, αλλά προφανώς το ίδιο συμβαίνει και στην υπόλοιπη Κρήτη και Ελλάδα!
Αφορμή γι’ αυτό στάθηκε τραγούδι γνωστού καλλιτέχνη όπου μιλά και περιγράφει την “ιεροτελεστία” θα λέγαμε των πανηγυριών και που γράφτηκε στην εποχή του COVID -19 όπου όχι μόνο δεν γινόντουσαν πανηγύρια αλλά ούτε καν μας επιτρεπόταν να βγούμε έξω χωρίς το απαραίτητο μήνυμα μετακίνησης στο 13033! Αλλά περασμένα ξεχασμένα αυτά…
Αν κοιτάξει κανείς στο… Κλασσικό εορτολόγιο θα παρατηρήσει πως από την στιγμή που τελειώνει το Πάσχα σχεδόν …κάθε μέρα έχουμε και πανηγύρι ! Αυτό δικαιολογείται γιατί ειδικά η περιοχή μας έχει χαρακτηριστεί ως το Άγιον Όρος της Κρήτης αφού έχει πολλές εκκλησίες, μονές αλλά και μοναστήρια! Ξεκινώντας να πούμε ότι ήδη από τις αρχές Μαΐου έχουν ξεκινήσει να γίνονται εκδηλώσεις μνήμης , για παράδειγμα η επέτειος του Ολοκαυτώματος του σπηλαίου Μιλάτου, η μέρα μνήμης για την “τιτανομαχία” όπως χαρακτηρίστηκε η μάχη των χωριών του Οροπεδίου Λασιθίου αλλά και η επέτειος της μάχης της Κριτσάς!
Όμως, οι θρησκευτικές εορτές ξεκινούν από τις 22 Μαΐου των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης όπου εορτάζει ο κεντρικός ναός της Ελούντας οπότε γίνεται Θεία Λειτουργία και τα τελευταία χρόνια την ακολουθεί ένα μικρό γλέντι με διοργάνωση του πολιτιστικού συλλόγου αλλά και όσοι θέλουν κάτι πιο κατανυκτικό, υπάρχει και η Θεία Λειτουργία των αγίων αυτών σε μία παλαιά εκκλησία στις Δωριές Μεραμβέλλου, χωριό κοντά στον Σκινιά αλλά και στο Καρύδι.
Στη συνέχεια, στις 8 Ιουνίου ανηφορίζουμε στα ορεινά της επαρχίας μας και συγκεκριμένα στον Άη Γιώργη τον Ψαθά (δεν ξέρουμε από που προέρχεται η ονομασία) στη Νεάπολη όπου το ένα κλίτος έχει αφιερωθεί στην Αγία Καλλιόπη και μετά την Θεία Λειτουργεία και εκεί προσφέρεται φαγητό ενώ η οικογένεια που είχε εορταζόμενο κορίτσι με το όνομα Καλλιόπη στο παρελθόν και που έχτισαν την εκκλησία για χάρη της, προσφέρει φρέσκο γάλα!
Εδώ, αξίζει να κάνουμε ιδιαίτερη αναφορά στην γιορτή του Αϊ Γιαννιού του Κλήδονα στις 24 του μηνός όπου από πολιτιστικούς συλλόγους αλλά και σχολές χορού του νομού αναβιώνει αυτό το πολύ όμορφο έθιμο που σε πολλές περιπτώσεις συμμετέχουν σε αυτό και η νεότερη και η παλιότερη γενιά και είναι πολύ όμορφη αυτή η σύμπραξη. Συγκεκριμένα, η σχολή χορού που έχει έδρα τη Νεάπολη αλλά και σχολή χορού που εδρεύει στην Ιεράπετρα έχουν συνδυάσει την γιορτή του Κλήδονα με την λήξη του χορευτικού μαθητικού έτους. Ο Κλήδονας για την ιστορία να πούμε ότι ήταν ο τρόπος που μάθαιναν οι απάντρευτες Μαρίες το ριζικό τους μέσω των Κληδονικών ή ριζικαρίων.
Ήρθε και η σειρά του Ιουλίου όμως όπου εδώ θα συναντήσουμε ίσως τα πιο πολλά πανηγύρια του καλοκαιριού. Ξεκινώντας έχουμε την γιορτή του Προφήτη Ηλία στις 20 Ιουλίου με το μοναδικό γλέντι της περιοχής να λαμβάνει χώρα στον Σκινιά ενώ Θεία Λειτουργία μπορεί να παρακολουθήσει κανείς σε πολλές περιοχές του νομού όπως στην Αμμουδάρα, στην Μίλατο, στα Ζένια αλλά και στα Μουλιανά Σητείας. Έπειτα, στις 26 Ιουλίου έχουμε την εορτή της Αγίας Παρασκευής όπου οι πολιτιστικοί σύλλογοι Αορήτες (Ποτάμοι, Αμυγδάλοι, Ζένια, Ρουσσαπιδια, Αδριανός Μεραμβέλλου) αλλά και Μαλλών Ιεράπετρας διοργανώνουν κάθε χρόνο γλέντι με τοπικούς καλλιτέχνες μετά τον εκκλησιασμό. Κάτι ανάλογο γίνεται , και στις 27 Ιουλίου ημέρα εορτασμού του Αγίου Παντελεήμονος, στο Χουμεριάκο από μαγαζιά του χωριού ενίοτε κι από τον πολιτιστικό όπου καλούν ντόπιους καλλιτέχνες για διασκέδαση του κοινού.
Μία ιδιάζουσα θα λέγαμε κατηγορία πανηγυριού είναι τα πανηγύρια που εορτάζουν οι άγιοι στους οποίους είναι ταγμένα συγκεκριμένα μέλη οικογενειών. Μια τέτοια περίπτωση είναι στις 28 Ιουλίου , το οικογενειακό θα λέγαμε πανηγύρι της Οσίας Ειρήνης του Χρυσοβαλάντου στη Ρουσαπιδιά , όπου εκεί υπάρχει ένα μικρό εκκλησάκι φτιαγμένο από την οικογένεια που έχει κόρη Ειρήνη και που την έχουν τάξει στη συγκεκριμένη Αγία. Εκεί, αφού εκκλησιαστεί ο κόσμος, γίνεται ένα κέρασμα στην εκκλησία και όσοι όσες θέλουν κατεβαίνουν στο σπίτι της εορταζόμενης (συνήθως το σόι κατεβαίνει ) όπου γίνεται τσιμπούσι και καμιά φορά μερακλώνουν και τα Κρητικά τραγούδια αλλά και οι χοροί από τα τεχνολογικά μέσα δίνουν και παίρνουν. Είναι ένας τρόπος αυτό το πανηγύρι, να σμίξει όλο το σόι αφού ο καθένας είναι και σ ‘ένα διαφορετικό σημείο του νησιού όλο τον χρόνο!
Φτάνοντας στον Αύγουστο, το πιο ωραίο κατ ‘ εμέ τοπικό πανηγύρι είναι αυτό του Αφέντη Χριστού στις 8 του Αυγούστου στην Βουλισμένη (χωριό κοντά στη Νεάπολη) όπου η κεντρική εκκλησία είναι αφιερωμένη στην χάρη Του και μετά τον εκκλησιασμό γίνεται γλέντι με τοπικούς καλλιτέχνες τις πιο πολλές φορές στο σχολείο που είναι λίγα μέτρα πιο κάτω. Το πανηγύρι ορόσημο νομίζω του Αυγούστου είναι η εορτή της Παναγίας που εκκλησίες στην χάρη Της υπάρχουν κατά μήκος της Ελλάδας!
Στην Κρήτη τώρα, και στον νομό Λασιθίου συγκεκριμένα εορτάζει το μοναστήρι της Παναγίας της Φανερωμένης στην Ιεράπετρα (κοντά στα Γουρνιά) όπου επί Τουρκοκρατίας λειτουργούσε σαν κρυφό σχολειό και είναι χτισμένο πάνω στον βράχο, ενώ στου Μεσελέρους Ιεράπετρας γιορτάζει η μονή Παναγίας του Βρυωμένου (άγνωστο από που προήλθε η ονομασία) και μετά το πέρας της λειτουργείας προσφέρεται κέρασμα από τις μοναχές. Το διήμερο 14 και 15 Αυγούστου αν βρεθείτε στην Νεάπολη θα καταλάβετε πιστεύω για πιο λόγο το πανηγύρι αυτό της Παναγίας είναι το πιό διάσημο της περιοχής!
Στρωμένα κατά μήκος της πλατείας τραπεζοκαθίσματα, αθλητικές δράσεις όπως η ανάβαση του Τιμίου Σταυρού ή τα Δρήρεια , παζάρι με μικροπωλητές που πωλουν κοσμήματα και άλλα αξεσουάρ, καλλιτέχνες και χοροί μέχρι το πρωί παρέα με τον επιβλητικό μητροπολιτικό ναό της Μεγάλης Παναγίας και αργά το βράδυ τα πυροτεχνήματα συνθέτουν το σκηνικό που πρέπει ο καθένας να ζήσει !
Εκτός τώρα αυτών των θρησκευτικών πανηγυριών, υπάρχουν και τα γλέντια σε διάφορα χωριά του νομού με αφορμή τρόφιμα ή φαγητά όπως η γιορτή ξύγαλου στο Χαμέζι Σητείας, η γιορτή μελιού στην Πρίνα, η γιορτή μυζηθρόπιτας στην Κριτσά, η γιορτή Επτάζυμου ψωμιού στον Κρούστα και άλλες πολλές διοργανώσεις που στο επίκεντρο τους βρίσκονται οι πολιτιστικοί σύλλογοι κι οι εθελοντές του χωριού που βοηθούν όλοι μικροί μεγάλοι στην πραγματοποίηση των γιορτών αυτών.
Τελευταία χρόνια γίνεται η γιορτή φρέσκου ξινόχοντρου στο χωριό Αδριανός με τη συμμετοχή καλλιτεχνών από τα χωριά αυτά τα λεγόμενα “αορητάκια” αλλά και χορευτικού με χοροδιδάσκαλο η οποία κατάγεται από εκεί! Πολύ ωραία πρωτοβουλία είναι επίσης και αυτή κάποιον πολιτιστικών συλλόγων όπως αυτός της Φουρνής “η Ευαγγελίστρια” που κάνουν πανηγύρι κάθε χρόνο για να σμίξουν οι απανταχού Φουρνιώτες που μένουν στο εξωτερικό, στο χωριό τους!
Τέλος, τα τελευταία καλοκαίρια μου τα συνυφαίνω με τον “Πρόδρομο” στο Καστέλι Φουρνής! Ένα μικρό μαγαζί που η αυλή του προσφέρεται για κοντυλιές της νύχτας αλλά και αντικριστές μαντινάδες ! Εκεί να δείτε ευστροφία … Να λέει ο ένας μία μαντινάδα και να συμπληρώνει ο απέναντι άλλη! Και βεβαία αν βγουν στην όρεξη για χορό, δε μπορεί να περάσει κανένα αυτοκίνητο διότι καθώς το μαγαζί δεν έχει χώρο, οι άνθρωποι χορεύουν στον αμαξωτό δρόμο με αποτέλεσμα το καλύτερα που έχει να κάνει ο περαστικός είναι να κατέβει κι αυτός και να χορέψει γιατί αλλιώς δε…μπορεί να φύγει !
Καλό καλοκαίρι σε όλους και όλες!