Της Ηλιάνας Ατσαλάκη, σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Ο Νοέμβρης που μας αποχαιρέτησε πρόσφατα είναι ο μήνας του λαδιού και του μαζέματος των ελιών οπότε ονομάζεται και Αντριά.
Στις 30 του ίδιου μήνα γιορτάζουμε τον Άγιο Ανδρέα ή Αγ’ Αντριά που όποιος δε κάνει τηγανίτες εκείνη την ημέρα το έθιμο θέλει να του τρυπάει το τηγάνι γι αυτό και τρυποτηγανάς. Οι τηγανίτες ή κουταλίτες επειδή γίνονται με κουτάλι είναι ένα απλό γλυκό που στις μέρες μας σερβίρονται με μέλι αλλά παλιότερα σερβίρονταν με πετιμέζι.
Ο κ. Νίκος Ψιλάκης αναφέρει πως αν δούμε το έθιμο καθαρά θρησκευτικά δεν έχει σύνδεση με τον Άγιο αλλά αν το δούμε στη βάση της νηστείας των Χριστουγέννων αλλά και στο ότι ήταν πολύ απλό για τις αγροτικές οικογένειες να προμηθευτούν μόνο το αλεύρι και το λάδι που είχαν για να το φτιάξουν το έθιμο είναι ορθό.
Ο ίδιος συγγραφέας λέει ότι οι νοικοκυρές έχυναν το λάδι στο τηγάνι σε μορφή σταυρού ενώ έλεγαν μια ευχή ευχαριστίας για την σοδειά που αξιώθηκαν να έχουν εκείνη τη χρονιά. Οι τηγανίτες μοιραζόντουσαν σε φιλικές ή συγγενικές οικογένειες κα κυρίως σ αυτές που δεν είχαν σοδειά!
Στη Μεσαριά επίσης το καινούριο λάδι ήταν αυτό που άναβε τα καντήλια των νεκρών ενώ στη Λάστρο Σητείας γινόταν προσφορά στην εκκλησία ένα μπουκάλι απ το καινούριο λάδι.
Τα ίδια αναφέρει και ο κ. Βασίλης Λαμνάτος ενώ ο κ. Δημήτρης Λουκάτος αντιστοιχεί το έθιμο με τα φωτοκόλυβα ή παλληκάρια της Ηπείρου που οι νοικοκυρές τα πήγαιναν στην εκκλησία την ημέρα των Εισοδίων της Θεοτόκου
Και του χρόνου!