Της Εύας Λαμπρινού, σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
«Το σωφρονιστικό σύστημα είναι ο τελευταίος κρίκος μιας ολόκληρης αλυσίδας η οποία έχει ήδη αποτύχει. Είναι λοιπόν το τελευταίο στάδιο όπου ένας πολίτης φτάνει όταν το σχολείο, η οικογένεια, οι θεσμοί και οι κανόνες έχουν αποτύχει».
Για να αναλύσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια το ρόλο του σωφρονιστικού συστήματος, πρέπει πρώτα να αναρωτηθούμε λοιπόν τι είναι δίκαιο και τι είναι άδικο.
Το σύστημα δικαίου εξασφαλίζει την απονομή δικαιοσύνης για τα θύματα των εγκλημάτων τόσο όσο και για τους ίδιους τους εγκληματίες. Δρα με τέτοιο τρόπο όπου οι εγκληματίες περιορίζονται από την κοινωνία για τη μεγιστοποίηση της εγκληματικότητας, αλλά ταυτόχρονα για την συμμόρφωση τους και την επανένταξη τους στην κοινωνία σύμφωνα με το χρονικό διάστημα το οποίο ορίζει το δικαστήριο. Σε εκείνο το χρονικό διάστημα οι δράστες εντάσσονται σε ιδρύματα σωφρονισμού όπου ξεκινάει διαδικασία συμμόρφωσης. Και εδώ μένει το ερώτημα: αυτή η διαδικασία είναι όντως αποτελεσματική;
Σε αυτά τα ερωτήματα, φύλακας του σωφρονιστικού ιδρύματος μοιράστηκε τις γνώσεις του. Όταν ρωτήθηκε για την αποτελεσματικότητα του σωφρονιστικού συστήματος ο ίδιος απάντησε: «Το σωφρονιστικό σύστημα είναι ο τελευταίος κρίκος μιας ολόκληρης αλυσίδας η οποία έχει ήδη αποτύχει. Είναι λοιπόν το τελευταίο στάδιο όπου ένας πολίτης φτάνει όταν το σχολείο, η οικογένεια, οι θεσμοί και οι κανόνες έχουν αποτύχει. Επομένως, μου παραδίδουν ένα άτομο το οποίο έχει αποτύχει σε όλα τα προηγούμενα στάδια και το κράτος περιμένει από εμένα να τον σωφρονίσω, όταν δεν μπόρεσε το ίδιο να το κάνει».
Πώς λοιπόν να θεωρήσουμε ότι το σωφρονιστικό σύστημα είναι αποτελεσματικό, όταν όλα τα προηγούμενα δεν ήταν; Και είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες, όπως δεν είναι και όλες οι παραβάσεις οι ίδιες.
Στην ερώτηση αν έχει δει αποτελέσματα μέσα στα χρόνια της εμπειρίας του απάντησε: «Μέσα στα 30 χρόνια εμπειρίας μου στον τομέα λίγες είναι οι φορές που έχω δει αποτέλεσμα. Όχι επειδή οι εγκληματίες, κατά κύριο λόγο, ήταν αντίθετοι στη συμμόρφωση που τους αποδιδόταν, αλλά στην ίδια τη συμμόρφωση από τα θεμέλια της η οποία δεν βασίζεται στην εκπαίδευση, αλλά στην τιμωρία. Πώς μπορείς να επανεντάξεις κάποιον στην κοινωνία όταν μέσα στο σωφρονιστικό ίδρυμα είσαι κλεισμένος σε ένα κελί χωρίς να κάνεις απολύτως τίποτα αποκομμένος από την ίδια την κοινωνία; Επειδή αυτή είναι η ζωή μέσα σε μία φυλακή στην Ελλάδα».
Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να γνωρίζουμε το πρόγραμμα μιας φυλακής… «Οι κρατούμενοι ξυπνάνε νωρίς το πρωί παίρνουν το πρωινό τους και μετά γυρίζουν πίσω στα κελιά τους. Μέσα στην ημέρα τους δίνεται ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα για να κοινωνικοποιηθούν με τους υπόλοιπους κρατούμενους σε ένα σημείο της φυλακής. Εννοείται πως μέσα στη μέρα μπορούν να έχουν επισκέψεις από τους δικούς τους ανθρώπους, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις».
Αξίζει να σημειωθεί σε αυτό το σημείο ότι οι κρατούμενοι έχουν τέτοιο πρόγραμμα ώστε να μην έρχονται σε επαφή με το σύνολο της κοινωνίας οπότε καθημερινά έρχονται σε επαφή κατά κύριο λόγο με τους υπόλοιπους κρατούμενους.
Τι θα έπρεπε να γίνεται όμως για την σωστή επανένταξή τους στην κοινωνία πριν κάνει φύγουν από το σωφρονιστικό σύστημα; «Βλέπω σε άλλες χώρες όπου οι φυλακισμένοι έχουν ένα πρόγραμμα δραστηριοτήτων που τους κρατάει ενεργούς και πολλές φορές μεγάλα ταλέντα έχουν βρεθεί μέσα στο σωφρονιστικό σύστημα το ίδιο. Δεν μπορείς να κάνεις κάποιον να θέλει να βγει από την κοινωνία όταν δεν έχει τίποτα εκεί έξω, κάτι το οποίο αξίζει να παλέψει για αυτό. Οπότε πιστεύω ότι πρέπει να ενταχθούν προγράμματα δραστηριοτήτων μέσα στις φυλακές τα οποία να δίνουν την ευκαιρία στους κρατούμενους να εκφράσουν τον εαυτό τους και να βρουν τον εαυτό τους. Γιατί αυτός ήταν ο σκοπός του σχολείου και της οικογένειας ούτως ή άλλως, να δημιουργήσουν ανθρώπους με δικές του σκέψεις και ιδέες, στόχους και σκοπούς. Εφόσον, λοιπόν, το σωφρονιστικό σύστημα είναι ο τελευταίος κρίκος, πρέπει να κάνει ακριβώς αυτό, και επειδή δεν κάνει αυτό, δεν θεωρείται αποτελεσματικό. Μην ξεχνάμε ότι η σωφρονιστική διαδικασία δεν είναι διαδικασία τιμωρίας αλλά εκπαίδευσης η οποία έχει αποτύχει και πρέπει να την κάνουμε να πετύχει».
Μέσα σε αυτή τη διαδικασία η κοινωνία προσπαθεί να μειώσει την εγκληματικότητα έτσι ώστε να εξασφαλίσει την ομαλή λειτουργία για τους υπόλοιπους πολίτες. Παρόλα αυτά ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας εντάσσεται καθημερινά σε σωφρονιστικά ιδρύματα. Τι συνέπειες έχει όμως αυτός το οικονομικό κομμάτι; «Περίπου 4 εκατομμύρια ευρώ χρειάζονται ετησίως για να συντηρήσεις μία φυλακή. Μέσα στο ίδρυμα ή οι φυλακισμένοι έχουν ένα δικό τους θηλυκό νομίσματος το οποίο ονομάζεται μάρκα και αντιστοιχεί σε ένα συγκεκριμένο χρηματικό ποσό το οποίο μεταφέρεται σε αυτούς από συγγενείς ή από άλλους φορείς. Μπορούν επόμενους να έχουνε στο κελί τους δικά τους πράγματα τα οποία τα έχουν αγοράσει οι ίδιοι με το νόμισμά τους. Παρόλα αυτά τα υπόλοιπα τα αναλαμβάνει η φυλακή, δηλαδή όλα όσα περιλαμβάνει η καθημερινότητά τους».
Επομένως, είτε είναι αποτελεσματικό είτε όχι, ένα σωφρονιστικό ίδρυμα κοστίζει περίπου όσο η δημιουργία ενός σχολείου. Στο οικονομικό, λοιπόν κομμάτι έχει μεγάλες συνέπειες για την κοινωνία, αφού μεγάλο ποσό των ταμείων της χώρας πάει στη συντήρηση σωφρονιστικών ιδρυμάτων έναντι άλλων φορέων, οι οποίοι πρέπει να ενισχυθούν.
Και παρόλα αυτά δεν είναι αρκετό διότι ακόμα και αν η συντήρηση τέτοιων ιδρυμάτων είναι μεγάλη πληγή στο οικονομικό κομμάτι, δεν είναι αρκετή ώστε να εξασφαλίσει την ομαλή επανένταξη στις περισσότερες περιπτώσεις των εγκληματιών.
Αφενός, είναι σημαντικό είμαι συνεργάσιμη τομείς της κοινωνίας να περιορίζονται έτσι ώστε να πειθαρχήσουν πριν την επανένταξή τους, αλλά, αφετέρου, πρέπει να υπάρχει ένα σύστημα πειθαρχίας, το οποίο να λειτουργεί αποτελεσματικά έτσι ώστε να αποφευχθεί η επιστροφή τους στα σωφρονιστικά ιδρύματα, επειδή τότε, για άλλη μία φορά το σύστημα έχει αποτύχει.
Το σωφρονιστικό σύστημα θα λειτουργήσει για έναν εγκληματία όπως μία τιμωρία για ένα αντιδραστικό παιδί: ίσως το μάθει αλλά θα το ξανακάνει με την πρώτη ευκαιρία, όχι επειδή το απολαμβάνει, σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά επειδή οι συγκυρίες θα το οδηγήσουν να κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα…