Των Ατσαλάκη Ηλιάνα, Βαρούχα Χρυσή, Γιάννη Γιαμαλάκη, σπουδαστές Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Με αφορμή τον θάνατο του Πάπα Φραγκίσκου και την επικείμενη εκλογή του νέου Ποντίφικα, ας δούμε κάποια ενδιαφέροντα πράγματα για το Βατικανό, το μοναδικό “κράτος εν κράτει” στον κόσμο, το σχίσμα ανάμεσα στις δυο Χριστιανικές Εκκλησίες, αλλά και την παρουσία του στον κινηματογράφο.
Όσα πρέπει να γνωρίζουμε για το Βατικανό
Το Βατικανό, η πόλη-κράτος έδρα του Καθολικισμού δεν είναι όσο παλιό όσο και η θρησκεία. Αν και αποτελεί συνέχεια του Παπικού κράτους, των εδαφών δηλαδή των οποίων ο Πάπας είχε από τον 8ο αιώνα άμεση κυριαρχία, το Βατικανό με την μορφή που γνωρίζουμε σήμερα, ιδρύθηκε επί καθεστώς Μουσολίνι στις 11 Φεβρουαρίου του 1929.
Θυμίζουμε ότι μετά την ένωση της Ιταλίας τον 19ο αιώνα, η νέα Ιταλική κυβέρνηση κατέλαβε τα Παπικά Κράτη και αυτό είχε ως αποτέλεσμα εκκλησία και κράτος να έρθουν σε ρήξη. Συγκεκριμένα, οι Πάπες θεωρούσαν τους εαυτούς τους αιχμάλωτους στο Βατικανό και δεν αναγνώριζαν το Ιταλικό κράτος.
Ο Μουσολίνι θέλοντας να ενισχύσει την νομιμότητα του κράτους που διοικούσε, την στήριξη της Καθολικής εκκλησίας καθώς και την ενσωμάτωση της στο φασιστικό ζυγό, με στόχο να ενισχύσει τον έλεγχο πάνω στον Ιταλικό λαό προχώρησε στην αναγνώριση του Βατικανού ως ανεξάρτητο κράτος. Μέσω της συνθήκης του Λατεράνου, ο Μουσολίνι έδωσε τα παρακάτω προνόμια:
1.Η Πόλη του Βατικανού αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος.
2.Το ιταλικό κράτος κατέβαλε αποζημίωση για την απώλεια των Παπικών Κρατών.
3.Ο Καθολικισμός ορίστηκε ως επίσημη θρησκεία της Ιταλίας (κάτι που καταργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο).
Από τότε, το Βατικανό κατέχει την θέση του μικρότερου ανεξάρτητου κράτους, με την έκταση του να είναι μόλις στα 0,44 χιλιόμετρα. Παρ’ όλα αυτά, σε αυτή την μικρή έκταση βρίσκεται η Αγία Έδρα, το κέντρο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, αλλά και ο εκάστοτε παγκόσμιος ηγέτης της, ο Πάπας.
Το Βατικανό βρίσκεται μέσα στη Ρώμη και περιβάλλεται από τείχη, τα οποία οποία αν κάποιος επιχειρήσει να τα περπατήσει περιμετρικά, θα το πετύχει σε περίπου μια ώρα. Μέσα σε αυτά τα τείχη, θα συναντήσει κανείς αρκετό από τον πολιτισμικό πλούτο της Ιταλίας. Όπως την Βασιλική του Αγίου Πέτρου και την πλατεία της, το ανάκτορο της Αγίας Μάρθας, τους κήπους του Βατικανού και το παρεκκλήσι της Καπέλα Σιξτίνα.
Ποιοι μένουν στο Βατικανό;
Στο Βατικανό διαμένει φυσικά ο Πάπας και όσοι καρδινάλιοι εργάζονται στην Ρωμαϊκή Κουρία, δηλαδή το διοικητικό σώμα που βοηθά τον Ποντίφικα στην διακυβέρνηση της Καθολικής Εκκλησίας. Πέρα από αυτούς, αρκετοί ιερείς, καλόγριες, μέλη της Ρωμαϊκής Κουρία αλλά και απλοί υπάλληλοί, έχουν το δικαίωμα διαμονής στο Βατικανό.
Το ανθρώπινο δυναμικό του Βατικανού δεν αποτελείται μονάχα από ανθρώπους άμεσα συνδεδεμένους με την εκκλησία. Μεταφραστές, γιατροί, νοσηλευτές, λογιστές, τεχνικοί βρίσκονται επίσης εντός της πόλης- κράτος. Όλοι όσοι βρίσκονται μέσα στο Βατικανό μπορούν να αποκτήσουν την ιθαγένεια, για όσο υπηρετούν ή ζουν σε αυτό. Ζουν, εννοώντας τα μέλη της άμεσης οικογένειας εργαζομένων, δηλαδή σύζυγοι και παιδιά.
Ο μόνιμος πληθυσμός του Βατικανού είναι 450 με 500 άνθρωποι, ενώ για το 2024 είναι τουλάχιστον 900 άτομα. Πέρα από όλους αυτούς, ένα μέρος του πληθυσμού στο Βατικανό καταλαμβάνεται από την Ελβετική φρουρά.
Τι είναι η Ελβετική Φρουρά;
Η Ελβετική Φρουρά είναι το επίσημο στρατιωτικό σώμα που προστατεύει τον Πάπα και το Βατικανό. Ιδρύθηκε το 1506 από τον Πάπα Ιούλιο Β΄ και είναι ο παλαιότερος ενεργός στρατός στον κόσμο. Όλα τα μέλη πρέπει να είναι Ελβετοί πολίτες, Καθολικοί, άγαμοι άνδρες, ηλικίας 19 έως 30 ετών, ύψους τουλάχιστον 174 εκατοστά, και να έχουν ολοκληρώσει τη στρατιωτική τους θητεία στην Ελβετία. Φορούν παραδοσιακές στολές Αναγεννησιακού στυλ και δίνουν όρκο πίστης στον Πάπα.
Εκτελούν τόσο τελετουργικά όσο και πραγματικά καθήκοντα ασφαλείας, και είναι άριστα εκπαιδευμένοι. Δεν είναι Ιταλοί, γιατί η Φρουρά δημιουργήθηκε όταν οι Πάπες αναζητούσαν αξιόπιστους και ουδέτερους στρατιώτες. Οι Ελβετοί είχαν την φήμη πιστών και ικανών πολεμιστών, ενώ η Ελβετία ήταν ουδέτερη και δεν είχε συμφέροντα στις ιταλικές πολιτικές συγκρούσεις. Αυτή η παράδοση και σχέση εμπιστοσύνης συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Το Βατικανό έχει ως επίσημη γλώσσα τα λατινικά, αν και τα ιταλικά χρησιμοποιούνται καθημερινά για διοικητικές και πρακτικές ανάγκες. Το νόμισμά του είναι το ευρώ, παρόλο που δεν είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χάρη σε ειδική συμφωνία με την Ιταλία.
Είναι δυνατόν να τελεστεί γάμος στο Βατικανό, συνήθως στο ναό του Αγίου Πέτρου, αλλά αυτό είναι κάτι που αφορά κυρίως υπαλλήλους του Βατικανού ή άτομα με ειδική άδεια από την Καθολική Εκκλησία. Όσον αφορά τη διαμονή, δεν υπάρχουν ξενοδοχεία εντός της πόλης του Βατικανού, όμως υπάρχουν πολλές επιλογές σε απόσταση λίγων μέτρων στη Ρώμη, καθώς η είσοδος στο Βατικανό είναι ανοιχτή για επισκέπτες κατά τις ώρες λειτουργίας.
Το σχίσμα του 1054 και η δημιουργία Ορθόδοξης και Καθολικής Εκκλησίας
Το σχίσμα του 1054 π.Χ. είναι γνωστό ως το σχίσμα των δύο εκκλησιών, Ορθόδοξης και Καθολικής εκκλησίας. Φαίνεται πως δεν ήταν το μοναδικό αλλά το 867 π.Χ. είχε συμβεί το ίδιο πράγμα ανάμεσα στο πατριαρχείο Ρώμης και στα υπόλοιπα Κωνσταντινουπόλεως, Αντιόχειας, Ιεροσολύμων και Αλεξανδρείας. Τότε, το θέμα ήταν διοικητικό καθώς η Ρώμη ήθελε να έχει την παπική έδρα.
Το 1054 τώρα, στην λειτουργεία μέσα στην Αγία Σοφία υπήρξαν αλλεπάληλοι αναθεματιμοί ανάμεσα στον καρδινάλιο Ουμβέρτο και στον πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλάριο οπότε και οι δύο εκκλησίες διασπάστηκαν.
Το filioque ήταν ουσιαστικά η διαμάχη των δύο εκκλησιών. Η λέξη προέρχεται από το filius που σημαίνει υιός και το que που σημαίνει και. Άρα και από τον Υιο. Το ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και από τον πατέρα ήταν προσθήκη της δυτικής εκκλησίας την οποία όμως δεν δέχεται η Ρωμαιοκαθολική.
Ο ρόλος του Πάπα στην κινηματογραφία: Μια παρουσίαση των ταινιών και των ηθοποιών
Ο Πάπας αποτελεί μια από τις πιο επιδραστικές και σεβαστές προσωπικότητες στον κόσμο της θρησκείας και της πολιτικής. Στον κινηματογράφο, η ζωή και το έργο του έχουν αποτελέσει πηγή έμπνευσης για πολλές ταινίες, με ηθοποιούς που έχουν αποδώσει εξαιρετικά τον ρόλο του. Παρακάτω ακολουθούν πέντε από τις πιο γνωστές ταινίες με θέμα τον Πάπα και τέσσερις ηθοποιοί που έχουν ενσαρκώσει τον ρόλο, με αναφορά αν έχουν κερδίσει κάποιο Όσκαρ.
Πέντε ταινίες που έχουν ασχοληθεί με τον Πάπα:
1.”The Two Popes” (2019)
Μια δραματική βιογραφία που εστιάζει στη σχέση και τις διαφωνίες μεταξύ του Πάπα Βενέδικτου XVI και του μελλοντικού Πάπα Φραγκίσκου.
2.”The Pope’s Exorcist” (2023)
Μία ταινία θρίλερ που παρουσιάζει τον ρόλο του Πάπα σε θέματα θρησκευτικής πάλης και εξορκισμού.
3.”Pope Joan” (2009)
Επικεντρώνεται στη μυθική ιστορία μιας γυναίκας που υποκρίθηκε τον Πάπα.
4.”The Last Pope” (2019)
Δραματική ταινία που εστιάζει σε πολιτικές και θρησκευτικές εντάσεις στη Ρώμη.
5. “Vatican” (2014)
Σειρά που εξερευνά τα μυστικά και τις ίντριγκες του Βατικανού.
Πέντε ηθοποιοί που έχουν ενσαρκώσει τον Πάπα και αν έχουν κερδίσει Όσκαρ:
1.Anthony Quinn Ενσάρκωσε τον Πάπα Πίο XII στην ταινία “The Shoes of the Fisherman” (1968). Δεν έχει κερδίσει Όσκαρ.
2. Jonathan Pryce Υποδύθηκε τον Πάπα Φραγκίσκο στην ταινία “The Two Popes” (2019). Δεν έχει κερδίσει Όσκαρ, αλλά έχει υποψηφιότητα.
3. Max von Sydow Υποδύθηκε τον Πάπα στην ταινία “The Shoes of the Fisherman” (1968). Δεν έχει λάβει Όσκαρ.
4.Anthony Hopkins Έχει υποδυθεί τον Πάπα Βενέδικτο στην ταινία “Οι δύο Πάπες”, ενώ παράλληλα έχει ερμηνεύσει και άλλους θρησκευτικούς ρόλους σε ταινίες, έχοντας υποψηφιότητα για Όσκαρ στην ταινία “Οι δύο Πάπες”.
Συμπερασματικά, ο κινηματογράφος συνεχίζει να παρουσιάζει τον ρόλο του Πάπα με μεγάλο ενδιαφέρον, ενώ οι ηθοποιοί που έχουν ενσαρκώσει τον χαρακτήρα συχνά ξεχωρίζουν για τις ερμηνείες τους, αν και λίγοι έχουν λάβει το πολυπόθητο Όσκαρ. Η εξέλιξη αυτή μαρτυρά τη σημασία και τη δυσκολία να αποδοθεί πιστά η προσωπικότητα μιας τόσο ιστορικής και πολυσύνθετης θρησκευτικής φιγούρας.