Της Μαρίας Κατσαμποξάκη, σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Ο Νίκος Ξύλουρης ή αλλιώς Ψαρονίκος ήταν ένας από τους μεγαλύτερους μουσικούς της Κρήτης και ολόκληρης της χώρας.
Γεννημένος στα ορεινά Ανώγεια Ρεθύμνης 7 Ιουλίου του 1936, ήταν μέλος μιας πολύτεκνης οικογένειας με 5 αδέρφια, 3 κορίτσια και 2 αγόρια τα όποια είχαν την ίδια καλλιτεχνική πορεία με τον αδερφό τους Νίκο, ο Αντώνης Ξυλούρης ή όπως είναι ευρέως γνωστός Ψαραντώνης και ο Γιάννης Ξυλούρης (Ψαρογιάννης) μεγάλοι μουσικοί καλλιτέχνες της Κρήτης.
Ο Νίκος Ξυλούρης ξεριζώθηκε από τα Ανώγεια στην ηλικία 8 ετών όταν οι Γερμανοί έκαψαν το χωριό του. Δεν το έβαλε ποτέ όμως κάτω και εξελίχθηκε πολύ νωρίς στην μουσική καθώς σε ηλικία 8 ετών πείθει τον πατέρα του να του αγοράσει την πρώτη του λύρα. Έτσι λοιπόν σε ηλικία 17 ετών ξεκινά η πορεία του στα κρητικά γλέντια και στην συνέχεια σε κρητικά κονάκια.
Σε ηλικία 22 ετών γνωρίζει την Ουρανία Μελαμπιανάκη και η γνωριμία τους οδηγεί σε γάμο 21 Μάιου 1958 μαζί αποκτούν 2 παιδιά τον Γιώργο και τη Ρηνιώ.
Την ίδια χρονιά βγάζει τον πρώτο του δίσκο με όνομα «Μια μαυροφόρα κοπελιά» τον οποίο ο κόσμος τον αγάπησε πολύ. Το 1966 παίρνει το πρώτο βραβείο στο φεστιβάλ μουσικής στο Σαν Ρέμο παίζοντας συρτάκι με την λύρα του, εκεί πλέον ανοίγεται ένας νέος δρόμος για τον ξακουστό Ψαρονίκο καθώς γίνεται γνωστός παγκόσμιος.
Το 1969 μετακομίζει στην Αθήνα με την οικογένεια του κι εκεί έρχεται σε επαφή με μεγάλους μουσικοσυνθέτες και ποιητές όπως ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Θανάσης Γκαιφύλλιας και ο Χρήστος Λεοντής.
Τον Νοέμβριο του ΄73 στις ήμερες της εξέγερσης των φοιτητών με αποκορύφωμα τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, ο Νίκος Ξυλούρης γίνεται «κόκκινο πανί» για την χούντα των συνταγματαρχών, καθώς τραγουδά αντιπολεμικά τραγούδια ενάντια στο καθεστώς και μοιραία απαγορεύτηκε από τη χούντα να ακούγεται η φωνή του, κάτι που όπως οδήγησε στο να γίνει σύμβολο αντίστασης και μέχρι σήμερα τιμούνται τα τραγούδια του.
Το 1976 η Γαλλική Μουσική Ακαδημία Charles Cross θα του απονείμει το 1ο βραβείο στην κατηγορία της Διεθνούς Λαϊκής Μουσικής, για την ερμηνεία του στα Ριζίτικα. Επανέρχεται όμως και στα παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης, μερικά από αυτά είναι το «Αργαλειό», το «Φιλεντέμ», τον «Πραματευτή», αλλά και το «Μεσοπέλαγα αρμενίζω», η φωνή του ακούγεται και πάλι έντονα.
Στην ακμή της καριέρας του αντιλαμβάνεται πως πάσχει από καρκίνο στους πνεύμονες με μετάσταση στον εγκέφαλο. Μεταβαίνει σε γνωστό νοσοκομείο της Νέας Υόρκης όπου έκανε αλλεπάλληλες επεμβάσεις, πράγμα που δεν ήταν αρκετό να τον βοηθήσει, καθώς η κατάστασή του ήταν προχωρημένη. Στις 8 Φεβρουαρίου του 1980 άφησε την τελευταία του πνοή στο αντικαρκινικό νοσοκομείο Πειραιώς σε ηλικία 44 ετών.
Το σπίτι του Νίκου Ξυλούρη βρίσκεται στην γενέθλια γη του, τα Ανώγεια και έχει γίνει μουσείο το οποίο επισκέπτονται φίλοι, αλλά και θαυμαστές του, που μπορεί να μην τον γνώρισα, όμως τον ξέρουν καλά. Γιατί όπως λένε και χωριανοί του «Ο Ψαρονίκος δεν έχει φύγει. Ζει μέσα από τα τραγούδια του»…
