Της Ηλιάνας Ατσαλάκη, σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Ο Γιάννης Βάρδας ή Λυραρογιάννης γεννήθηκε στο χωριό Κρούστας Μεραμπέλλου στα ορεινά του Λασιθίου, το 1946, από γονείς οι οποίοι ασχολούνταν με την κτηνοτροφία. Άρχισε να ασχολείται με τη λύρα σε ηλικία 12 ετών και διδάχτηκε κοντά στους καλλιτέχνες του χωριού του, τις Κρούστα.
Όπως ο ίδιος λέει στην αυτοβιογραφία του, μουσικά επηρεάστηκε από τον Ιωάννη Δερμιτζάκη ή Δερμιτζογιάννη έναν ξακουστό επίσης καλλιτέχνη της λύρα από τη Σητεία. Ο ίδιος, κατάφερε να διασώσει όλους τους παλιούς χορούς που είχαν ξεχαστεί στη περιοχή του Μεραμπέλλου όπως τον αγκαλιαστό, τον βουργάρη, τον λασιθιώτικο πηδηχτο , τον ζερβόδεξο και άλλους και να τους διαδώσει ώστε να τους μάθουν περισσότεροι μέσω της συνεργασίας του με το θέατρο της Δώρας Στράτου στην Αθήνα.
Αρκετοί άνθρωποι έχουν γράψει και αναφερθεί σε αυτόν όπως ο Νίκος Ψιλλάκης και ο Γιάννης Σταμέλος καθώς επίσης έχουν γίνει ανά τα χρόνια σε πολλές περιοχές εντός κι εκτός Κρήτης τιμητικές βραδιές στο πρόσωπο του. Έχει κάνει συνεργασίες με πολλούς καλλιτέχνες όπως τον Πάρι Περισυνάκη. Έχει βγάλει το 2000 τον δίσκο με τίτλο “Μουσικά αποθέματα” με μελωδίες και τραγούδια από το χωριό του και γενικότερα από το Λασίθι.
Έχει εκδώσει 2 βιβλία: ένα το 2010 το “όμορφα που ‘σαν τα χωριά” με εκδότη τη νομαρχία Λασιθίου όπου μιλά με ποιήματα για τα χωριά που ερημώνουν καθ γενικότερα για τη ζωή στο χωριό και το προλογίζει ο καθηγητής Πανεπιστημίου Θεοχάρης Δετοράκης ενώ το 2007 το λύκειο Ελληνίδων Αγίου Νικολάου Λασιθίου εκδίδει το δεύτερο του βιβλίο με τίτλο “Στον Κρούστα ξανά ρίξε με” που αναφέρεται βεβαίως στο χωριό του και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων εκεί!
Έχει συμμετάσχει σε πολλές εκπομπές στα τοπικά κανάλια ενώ ο ίδιος σε συνέντευξη του έχει πει ότι σταμάτησε από πολύ νωρίς να παίζει σε γλέντια και συγκεκριμένα όταν οι αποστάσεις από περιοχή σε περιοχή είχαν μειωθεί λόγω της διάνοιξη δρόμων κι έτσι καλλιτέχνες όπως ο Σκορδαλός ή ο Μουντάκης ερχόταν στη περιοχή μας , σταμάτησε να παίζει γιατί δεν ήθελε να ‘ξεπέσει ‘ η μουσική του πιθανόν λόγω των επιρροών απ ‘ τη Δυτική Κρήτη!
Την ιδιότητα του λυράρη δε τη δέχεται αλλά ο ίδιος λέει πως είναι βοσκός αλλά και μαντιν(ι)αδολόγος. Έχει διαβάσει και μελετήσει όλους τους αρχαίους ποιητές και λογοτέχνες και το 2004 στη λίμνη του Αγίου Νικολάου στην αφή της Ολυμπιακής φλόγας είχε απαγγείλει στίχους για τον Πυθαγόρα και την Ελλάδα με τον πολιτισμό της που ο ίδιος είχε γράψει καθώς οι θεματικές του στις μαντιν(ι)άδες αλλά και στα ποιήματα είναι πολυποίκιλες .
Έχει πολύ ιδιαίτερη γραφή που την ξεχωρίζει κάνεις από τις πολλές ιδιωματικές λέξεις όπως είναι το ρήμα ψιλοανεμπουκώνουνε ή το μερτζουβί που δυστυχώς είναι φράσεις ή λέξεις που με την αστικοποίηση χάνονται στις μέρες μας.
Τέλος, μέσα από τη μαντινάδα του:
Άχι το Κρουσθιανό νερό
τον Κρουσθιανό αέρα
και γειιάντα να τ’ ανεζητώ
σαν είμαι πάρα πέρα…
Καταλαβαίνουμε το πόσο αγαπά το χωριό του και τα ήθη και έθιμα του και πως μέσα από αυτές τις μαντινάδες ή τα ποιήματα γίνεται μια κινητή διαφήμιση για τον Κρούστα και για το Λασίθι γενικότερα.