Του Γιώργου Αποστολογιωργάκη, σπουδαστής Αθλητικής Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Ο Κούλες χτίστηκε στο διάστημα 1523-1540 στην θέση ενός παλαιότερου πύργου που πλέον θεωρούταν ανεπαρκείς για την προστασία του Ενετικού λιμανιού. Πέρα από τη ονομασία Κούλες το φρούριο είναι γνωστό και ως Castello a Mare(Κάστρο της θάλασσας) και Castel di Candia(Κάστρο της Κάντια). Το σημερινό φρούριο λόγο της φθοράς από τα κύματα δέχεται πολύ συχνά επισκευές. Είναι ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα φρούρια στην Ελλάδα και έχει παίξει καταλυτικό ρόλο σε περιόδους πολιορκίας του νησιού.
Τα φρούρια πριν το Κούλε
Το παλαιό Λιμάνι του Ηρακλείου έχει χτιστεί πάνω σε φυσικό όρμο. Έτσι τα πρώτα χρόνια της κυριαρχίας των Ενετών στο νησί χτίστηκε ένας πύργος στην ίδια θέση.
Δεν γνωρίζουμε εάν προ υπήρχε κάποιο άλλο φρούριο σε εκείνη την θέση από τα Αραβικά χρόνια ή τα Βυζαντινά. Ο συγκεκριμένος πύργος μάλλον ήταν κυκλικός και υπέστη μεγάλες ζημιές στον σεισμό του 1303 όπως αναφέρει ο δούκας Κίντο ντα Κανάλ. Τα επόμενα χρόνια αντικαταστάθηκε από έναν νέο πύργο με όνομα Torre del Castello(Πύργος του κάστρου). Δεν γνωρίζουμε τι σχήμα είχε αλλά σύντομα και αυτός κατεδαφίστηκε για να χτιστεί στην θέση του ένας ψηλός τετράγωνος πύργος το 1429 σχεδιασμένος από τον Κριστόφορο Μπουοεντελμόντι. Ενώ ο Εράντο Ρέβιτς σχεδίασε το 1486 το τελευταίο φρούριο πριν το σημερινό κούλε.
Η κατασκευή
Η κατασκευή του σημερινού κτιρίου όπως προ αναφέραμε ξεκίνησε το 1523. Δεν γνωρίζουμε ποιος το σχεδίασε. Ο Τομάσο Μοτσένικο (Δόγης της Βενετίας) πρότεινε να να έχει ως πρότυπο το φρούριο του Άγιου Νικόλαου στη Ρόδο.
Η κατασκευή ξεκίνησε με την δημιουργία της υποθαλάσσιας βάσης, οι βενετοί για να το επιτύχουν αυτό γέμιζαν καράβια με πέτρες και τα βύθιζαν. Πέτρες όπου έπαιρναν από το νησί της Ντία. Μέχρι το 1530 είχαν χτιστεί 16 μέτρα θεμελίωσής και έπειτα ξεκίνησε η ανέγερση τον εξωτερικών τειχών και έπειτα δημιουργήθηκε το εσωτερικό όπως αναφέρει ο Αλεσσάντρο Κάνταρίνι. Οι εργασίες σταματούσαν τον χειμώνα λόγο των καιρικών συνθηκών και ξανά ξεκινούσαν την άνοιξη.
Το φρούριο έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην πολιορκία του Χάνδακα από τους Οθωμανούς. Οι Οθωμανοί κατά το τέλος της πολιορκίας για να εξουδετερώσουν την αμυντική δύναμη του φρουρίου έστησαν κανόνια στην περιοχή της τρυπητής και πολιορκητικές μηχανές στην Σαμπιονάρα και έτσι απέκτησαν τον έλεγχο του λιμανιού.