Της Ηλιάνας Ατσαλάκη σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Το ριζίτικο τραγούδι είναι το πιο παλιό είδος μουσικής. Δημιουργήθηκε και τραγουδήθηκε από ανθρώπους απλούς, της υπαίθρου τους επονομαζόμενους ριζίτες. Τους κατοίκους στις ρίζες των βουνών. Μιλάει για τον έρωτα, την αγάπη, τη καθημερινότητα, την αγροτική ζωή, τις δυσκολίες που αντιμετώπισε ο Κρητικός κατά καιρούς…με αλληγορικό τρόπο. Μοιάζει με τους βυζαντινούς ύμνους ενώ τραγουδιέται αυστηρά από άνδρες. Στον νομό Χανίων, δε γίνεται γάμος, λύπη ή χαρά χωρίς ριζίτικο… Πως όμως ενσωματώνεται η γυναικεία φωνή σε αυτό; Μιλήσαμε με την δημιουργό του δίσκου Rizituals, Ξανθούλα Ντακοβάνου η οποία μας αποκαλύπτει τον σκοπό αλλά και την φιλοσοφία της δουλειάς ετούτης.
Κατ’ αρχάς, η κ. Ντακοβάνου εκτός από το να συνθέτει μουσική και να έχει κάνει διεθνή καριέρα στην Ευρώπη, είναι ψυχίατρος οπότε έχει ένα ενδιαφέρον παρακάτω να δούμε τη προσέγγιση της για την μουσική ως θεραπευτικό μέσο.
Στην ερώτηση, για το ποια ήταν η σκέψη της όταν δημιουργούσε το περιεχόμενο του δίσκου, μας είπε πως ήθελε να εξερευνήσει το ριζίτικο υπό το πρίσμα της πολυφωνίας καθώς θεώρησε ότι θα έχει μουσικό ενδιαφέρον ενώ ήθελε να το μελετήσει κι από την οπτική της γυναικείας φωνής. Πρώτα, γιατί είναι γυναίκα και ήθελε να τραγουδήσει το ριζίτικο και δεύτερον γιατί θεωρεί πως βάζοντας γυναίκες να τραγουδήσουν ένα κατ’ εξοχήν ανδρικό είδος τραγουδιού, πράττει μία επαναστατική κίνηση που θα έχει αντίκτυπο στους ακροατές
Στον δίσκο συμμετάσχει η Ευγενία Τόλη- Δαμαβολίτη, μια γυναίκα η οποία κατάγεται από τον Πλάτανο Κισσάμου Χανίων αλλά και την Πρέβεζα. Η ίδια η δημιουργός μου είπε πως επέλεξε την Ευγενία καθώς έχει προσφέρει πολλά στο κρητικό τραγούδι. Η ίδια την θαυμάζει.
Τα συγκεκριμένα ριζίτικα επιλέχθηκαν με βάση τη μουσικότητα και τους στίχους, ενώ όλα έχουν ως θέμα τη γυναίκα.
Μου ανέφερε πως, βλέπει μεγάλη διαφορά όσον αφορά την ερμηνεία των ριζίτικων στους άνδρες και στις γυναίκες.
Είναι μια ανδρική παράδοση με αυστηρούς τελετουργικούς κανόνες για το που, πότε και από ποιον θα τραγουδηθούν τα ριζίτικα. Σύμφωνα, συνεχίζει, με παλιούς ριζίτες οι γυναίκες έλεγαν τέτοια τραγούδια κατόπιν πρόσκλησης και με την άδεια των πατεράδων τους.
Ο δίσκος ονομάστηκε έτσι, Rizituals επειδή όχι μόνο το ριζίτικο είναι τελετουργία αλλά κι επειδή ο τρόπος που ακούγονται σ’ αυτόν είναι τελετουργικός, από τη μια δραματουργία και από την άλλη έκσταση.
Η μητέρα της κι η γιαγιά της τραγουδούσαν οπότε θεωρεί εύλογη την ασχολία της με το τραγούδι και τη φωνή γενικότερα
Στην ερώτηση αν συνδέεται η μουσική με την ψυχολογία, εξιστορεί πως σαφώς η σχέση της μουσικής με τη ψυχολογία είναι πολύ βαθειά. Η μουσική επιδρά καθοριστικά στο ανθρώπινο συναίσθημα. Στο διδακτορικό της, κατέληξε πως η μουσική κωδικοποιεί καλύτερα από τον λόγο όχι μόνο το συναίσθημα αλλά και άλλες εσωτερικές κιναισθητικές εμπειρίες του ανθρώπου αλλά και την σχέση του με τους άλλους άνθρωπος από την γέννηση του. Είναι, συνεχιζει, ένας ιδιαίτερος κώδικας αναπαράστασης του ηχητικού για τον ανθρώπινο νου. Άλλωστε η μουσική χρησιμοποιείται στη θεραπεία από αρχαιοτάτων χρόνων σε συγκεκριμένα μουσικό θεραπευτικά δρώμενα όπως στο Ωδείο των Ασκληπειών. Από τον 20ο αιώνα έχουμε την ένταξη της δομημένης μουσικοθεραπείας στην επιστημονική κοινότητα.
Η ίδια, μας λέει πως έχει πολλά αγαπημένα τραγούδια από την Ελληνική παράδοση όπως ‘τα μαγιά στο πηγάδι’ από την Ήπειρο, το “ίντα ‘χεις γιασεμάκι μου” από την Κρήτη, το “μέρα μέρωσε” από τα Δωδεκάνησα και το “Αητενς επαραπέτανεν” από τον Εύξεινο Πόντο. Της αρέσουν επίσης τα νανουρίσματα και τα μοιρολόγια.
Από τον δίσκο, της αρέσει σαν τραγούδι ο Αυγερινός, λόγω θέματος και μουσικής προσέγγισης. Μιλάει για μια θυμωμένη και προδομένη από τον εραστή της γυναίκα που χάνει το μυαλό της από τη ζήλεια. Δείχνει πως μια γυναίκα ξεπερνά τα όρια και γίνεται Μήδεια ή Κλυταιμνύστρα. Αυτό μουσικά αποδίδεται με ηλεκτρικούς ήχους σαν φωνές που ακούει στο μυαλό της και με ροκ μουσική που δείχνει την οργή της.
Στην ίδια την συνθέτρια, το αποτέλεσμα του δίσκου της αρέσει και αυτό τι καταλαβαίνει όταν τον ακούει μετά από πολύ καιρό, αφού όταν ολοκληρώθηκε τον άκουγε ξανά και ξανά οπότε δε της έκανε αίσθηση. Την βρίσκει ολοκληρωμένη καθώς έχει δυνατές φωνές με ιδιαίτερες ενορχηστρώσεις και ένα νόημα ύπαρξης που σχετίζεται με τη γυναίκα. Τέλος, θεωρεί ότι η τέχνη της μουσικής προσφέρει σε όλα τα παραπάνω επίπεδα.