Της Χρυσής Βαρούχα, σπουδάστρια Δημοσιογραφίας ΙΕΚ ΑΚΜΗ Κρήτης
Το φαινόμενο εμφάνισης ψευδών ειδήσεων δεν είναι καινούργιο. Στις μέρες μας όμως, και σε συνδυασμό με την ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας, η μάστιγα των fake news έχει πάρει άλλες διαστάσεις. Λόγω της άμεσης διάδοσης ειδήσεων και την ευκολία αναπαραγωγής τους από όποιον έχει πρόσβαση σε τεχνολογικά μέσα, η εγκυρότητα των ειδήσεων τις περισσότερες φορές θα πρέπει αμφισβητείται.
Η παραποίηση εικόνων, η παρερμήνευση διαλόγων, αλλά και η πίεση που ασκείται στους δέκτες των ειδήσεων αυτών, ακόμα και από πολιτικά πρόσωπα, συμβάλλουν στην διάδοση των Fake News. Ίσως μια από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις που έγινε τα τελευταία χρόνια και “μπλέχτηκαν” μεγάλες κυβερνήσεις, μεγάλα μέσα ενημέρωσης και ο πολιτικοποιημένος όχλος των κοινωνικών μέσων, είναι η πορεία Ρώσων στρατιωτών μέσα από την Ουκρανική πόλη, Μπούτσα. Οι ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις, ξεκινώντας από τις 4 Μαρτίου και έως την αναχώρηση τους στις 1 Απριλίου, πραγματοποίησαν φριχτά εγκλήματα πολέμου, εις βάρος άοπλων πολιτών της Ουκρανικής πόλης.
Σύμφωνα με τις αρμόδιες αρχές της πόλης Μπούτσα, οι νεκροί έφτασαν τους 458, ανάμεσά τους και 9 παιδιά. Φωτογραφικό υλικό που ανακτήθηκε από δημοσιογράφους και Ουκρανούς στρατιωτικούς μετά την αναχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, ανέδειξε την σκληρότητα με την οποία αντιμετωπίστηκαν οι κάτοικοι της πόλης. Αρκετά από τα πτώματα βρέθηκαν καμένα και με δεμένα χέρια, άλλα βρέθηκαν χωρίς άκρα σε υπόγεια σπιτιών, τα οποία Ρώσοι στρατιωτικοί χρησιμοποιούσαν σαν δωμάτια βασανισμού, ενώ αρκετά ανήλικα κορίτσια, βιάστηκαν. Τα βίντεο με τα σοκαρίστηκα ντοκουμέντα δημοσιοποιήθηκαν και σύντομα ξεκίνησε ένας νέος πόλεμος ανάμεσα στις δύο χώρες και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Αυτή η μάχη κατέληξε και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Εκείνη την περίοδο, η κοινή γνώμη είχε αρχίσει ήδη να ξεσπάει κατά της Ρωσίας. Μεγάλες εταιρείες όπως, MacDonald’s και Coca Cola, είχαν κλείσει τα καταστήματά τους στην Ρωσία σαν τρόπο εναντίωσης στον πόλεμο που ήταν σε εξέλιξη. Απλοί πολίτες από όλο το κόσμο, εξέφραζαν την δυσαρέσκειά τους μέσω του Twitter ή άλλων μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Έτσι, όταν δημοσιεύθηκε βίντεο, που έδειχνε την πορεία Ουκρανικών στρατιωτικών οχημάτων στον δρόμο της πόλης Μπούτσα, με τους οδηγούς να κάνουν μανούβρες για να μην πατήσουν τα πτώματα, με τα οποία ήταν γεμάτος ο δρόμος, η διαδικτυακή κοινότητα ξεσηκώθηκε.
Στο ένα στρατόπεδο, υπήρχαν ρωσόφιλοι οι οποίοι υποστήριζαν ότι τα πτώματα ήταν ηθοποιοί και ότι είχαν τοποθετηθεί από την ουκρανική κυβέρνηση, ώστε να στιγματιστεί ακόμα πιο πολύ η κοινή γνώμη κατά της Ρωσίας. Οι χρήστες του ίντερνετ, για ακόμα μια φορά χρίστηκαν μόνοι τους δημοσιογράφοι και ερευνητές και άρχιζαν να “παίζουν” με το βίντεο. “Γιατί δεν υπάρχει αίμα γύρω από τους νεκρούς;” ή “το χέρι του άντρα στα δεξιά κουνήθηκε”, όλα αυτά σχόλια τα οποία συνοδευόντουσαν με κακά ζουμαρίσματα και αναλύσεις των δημοσιευμένων βίντεο. Η ρωσική κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε αυτές τις δικαιολογίες και τις προώθησε ακόμα περισσότερο. Ακόμα και σήμερα ισχυρίζεται ότι όλο αυτό το σκηνικό ήταν μια καλά στημένη επιχείρηση από την Ουκρανία με στόχο να χαλάσει την εικόνα της χώρας στην Δύση.
Στο άλλο στρατόπεδο όμως, τα πράγματα έγιναν πιο προσεγμένα. Μεγάλα μέσα ενημέρωσης έστειλαν στην πόλη κλιμάκια τα οποία ξεκίνησαν αμέσως την έρευνα. Πιο συγκεκριμένα, το BBC, AFP, The Guardian, Washington Post και DW άρχισαν το καθένα ξεχωριστά την ερευνά του. Η δύναμη της σωστής δημοσιογραφικής έρευνας, έκανε σωστή χρήση της τεχνολογίας και κατέρριψε τους ισχυρισμούς της Ρωσικής κυβέρνησης. Έβγαλε νέες φωτογραφίες, χρησιμοποίησε δορυφορικές εικόνες και έδωσε τεκμηριωμένες απαντήσεις σε όλες τις ερωτήσεις που είχαν τεθεί. Γιατί δεν υπήρχε αίμα γύρω από τους νεκρούς; Πολύ απλά διότι τις μέρες εκείνες έβρεχε καταρρακτωδώς και το αίμα ξεπλύθηκε από την βροχή. Γιατί κουνήθηκε το χέρι του νεκρού; Δεν κουνήθηκε, μια στάλα βροχής είχε πέσει πάνω στην κάμερα δημιουργώντας αυτή την εικόνα.
Με παρόμοιο τρόπο καταρρίφθηκαν και άλλες θεωρίες συνωμοσίας φτιαγμένες από δήθεν, ειδικούς. Εικόνες που είχαν δημιουργηθεί και προωθηθεί με την χρήση της τεχνολογίας. Μια μεγάλη, εικονική προπαγάνδα από την οποία “πιάστηκε” μια από τις μεγαλύτερες κυβερνήσεις του κόσμου θέλοντας να αποδείξει την αθωότητα της.